آکادمی و موسسه علمی پژوهشی ابن سینا

زبان‌های ایرانی، در شمار زبان‌هایی است که از آغاز تاکنون با دورترین گذشته خود دارای پیوستگی بوده است. به عبارت دیگر علیرغم دگرگونی هایی که این زبان‌ها در دوره ‌های سه‌گانه باستان، میانه، نو پذیرفته اند و به ظاهر از یکدیگر فاصله گرفته اند، در پس پرده، قواعد و قوانین بنیادین آنها بر یکدیگر تکیه زده و درک یکی بدون توجه بر دیگری بسیار دشوار و حتی گاهی غیر ممکن است. 
زبان پهلوی اشکانی از زبان‌های ایرانی میانه شاخه شمال غربی است که متاسفانه از صورت باستانی آن اثری به دست نیامده است. کهن‌ترین آثار موجود آن به سده نخست پیش از میلاد و آخرین آنها به آثار مانوی پیش از سده چهاردهم میلادی برمی‌گردد و البته نوشته‌های مانوی مربوط به زمانی هستند که پهلوی اشکانی کتابت نمی‌شده است از این رو، شناخت نظام دستوری این زبان به شناخت بیشتر آراء و عقاید مانویان نیز کمک خواهد کرد. از سوی دیگر، شناخت زبان‌های ایرانی میانه غربی و ساختار نحوی آن اهمیت بسیار زیادی دارد زیرا از یک سو با ساخت نحوی زبان‌های باستانی مربوط است و از سوی دیگر با اشراف بر آن می توان مبهمات نحوی فارسی امروز را حل کرد. 
بخش عمده ای از ادبیات مانوی را سرودهای دینی تشکیل می دهد. این سرودها را همراه با موسیقی در مراسم دینی می خواندند. اشعار مانوی از نظر صورت ظاهر به سه دسته تقسیم می‌شوند: 1) سرودهای بلند که دارای بخش های متعدد است 2) مدایح دینی بلند بدون داشتن تقسیمات فرعی 3) سرودهای کوتاه. 
انگدروشنان یکی از سرودهای بلند مانوی که به تقلید از دو زبور مانی سروده شده، دارای بخشهای جداگانه ای به نام «هَندام» (اندام، عضو) است. از این نوع منظومه ها، چهار مجموعه در دست است. دو مجموعه از آن ها به فارسی میانه و دو مجموعه دیگر به نام های هُویَدَگمان و اَنگَدروشنان به زبان پهلوی اشکانی هستند که قطعاتی از آنها به زبان سغدی نیز در دست است. این عناوین از نخستین کلمات بیت اول این مجموعه ها گرفته شده است.
     در بررسی متن موجود از لحاظ سنت شعری با توجه به نتایج بزرگان این رشته می توان گفت امروزه کسی دیگر درباره منظوم بودن اشعار ایرانی دوره میانه تردید ندارد، اما مطابقت آن با قواعد شعری مانند وزن و قافیه و هجابندی هنوز به قطع و یقین شناخته نیست، چون متنهای یاد شده در طول زمان، در اثر استنساخ و رونوشت برداری دچار کاهش یا افزایش واژه ها شده و طبیعی است که وزن شعر با افزایش وکاهش حتی یک واژه به هم می خورد.
شعرهای مانوی در نسخه ها غالبا به صورت نثر نوشته شده است، ولی معمولا آخر ابیات را با نقطه ای رنگین مشخص کرده اند. غالب سرودهای بلند مانوی به صورت شعر نوشته شده و میان ابیات فاصله سفید است. هر بیتی دارای دو مصرع است و در میان هر مصراع یک یا دو نقطه گذاشته می شود که مصراع را به دو پاره تقسیم می کند.
در آغاز گمان می شد که وزن شعر پهلوی اشکانی و فارسی میانه هجایی است، یعنی تساوی هجاها مبنای وزن است. این نظر مورد انتقاد هنینگ قرار گرفت. وی بر آن بود که وزن این اشعار ضربی یا تکیه ای است. از آخرین پژوهش ها در این باره، این نتیجه بدست آمده است که در اشعار پهلوی اشکانی، هر بیت شامل دو مصراع است و هر مصراع نیز معمولا از چند واژه تشکیل می شود که دو کلمه آن اصلی است و تکیه کلمه بر روی هجای آخر آنهاست. این دو کلمه اصلی (همراه کلمات وابسته آنها) دو پایه یا رکن به شمار می روند و هر یک مرکب از دو یا سه یا چهار هجا و به ندرت یک یا پنج یا شش هجا هستند. در وزن این اشعار علاوه بر تعداد هجاهای تکیه دار ضربِ وزن می تواند متفاوت باشد.

جهت دانلود فایل کامل کلیک کنید

در صورت داشتن هرگونه سوال و یا نیاز هب مشاوره در زمینه انجام پایان نامه فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران با ما در ارتباط باشید.